Khi bên trong chi tiết có hình dạng, cấu trúc thì sẽ được thể hiện bằng nét khuất.
Tuy nhiên, nếu cấu trúc bên trong trở nên phức tạp như hình minh họa, thì chỉ sử dụng nét khuất thôi sẽ khiến bản vẽ trở nên khó hiểu.
Trong những trường hợp như vậy, việc cắt chi tiết và sử dụng hình cắt sẽ giúp bản vẽ trở nên dễ hiểu hơn.
Hình cắt được tạo ra bằng cách loại bỏ phần phía trước của vị trí cắt.
Sau đó, các đường bao của khu vực đã bị cắt sẽ được trích xuất và chuyển thành hình chiếu 2D. Kết quả sẽ tạo thành hình dạng mặt cắt như minh họa dưới đây.
Tùy vào trường hợp, có thể thêm đường gạch chéo (hatching) vào phần mặt cắt (không bắt buộc). Thông thường, hướng gạch chéo nên nghiêng 45° so với trục chính của chi tiết.
Cuối cùng, thêm các đường bao (đường viền ngoài) phía sau mặt cắt, tức là phần ngoại hình phía sau khu vực cắt, để hoàn thiện bản vẽ.
1. Về đường cắt
Khi thể hiện hình cắt , cần phải cho người đọc bản vẽ biết bộ phận đã được cắt ở vị trí nào. Đường thể hiện vị trí cắt của chi tiết đó được gọi là đường cắt.
Trong ví dụ trước về thân van , không cần thể hiện đường cắt vì việc cắt qua tâm chi tiết là điều hiển nhiên, ai nhìn bản vẽ cũng sẽ hiểu được vị trí cắt.
Tuy nhiên, như trong hình minh họa dưới đây, nếu không có đường cắt, thì sẽ không biết mặt cắt được tạo ra từ vị trí nào. Trong những trường hợp như vậy, cần sử dụng đường cắt để chỉ rõ vị trí cắt.
Cách thể hiện đường cắt
Đường cắt được dùng để chỉ rõ vị trí chi tiết bị cắt khi thể hiện hình cắt. Cách vẽ đường cắt như sau:
- Sử dụng nét gạch chấm mảnh để vẽ phần thân của đường cắt.
- Hai đầu và tại các vị trí gấp khúc của đường cắt thì dùng nét đậm để làm nổi bật.
Mũi tên và ký hiệu
- Ở hai đầu đường cắt, thêm mũi tên chỉ hướng nhìn (hướng chiếu) để cho biết từ hướng nào đang quan sát mặt cắt.
- Gần mũi tên, ghi chữ ký hiệu (ví dụ: A) để đánh dấu tên đường cắt.
Ghi chú trên hình cắt
- Trên hình cắt , ghi ký hiệu nhận dạng của đường cắt (ví dụ: A–A) ở phía trên hoặc dưới hình để cho biết hình cắt đó tương ứng với vị trí đường cắt nào trên bản vẽ.
2. Hatching đường gạch chéo trong bản vẽ
Hatching là các đường gạch chéo được sử dụng để thể hiện bề mặt bị cắt trong hình cắt của bản vẽ kỹ thuật. Mục đích của hatching là làm rõ phần vật liệu bị cắt ra, giúp người đọc dễ dàng phân biệt các bộ phận hoặc vật liệu khác nhau.
Một số điểm cần lưu ý về hatching:
- Các chi tiết cùng loại sẽ có kiểu hatching giống nhau để dễ nhận biết.
- Trong các bản vẽ lắp ráp có nhiều chi tiết sát nhau, hatching của các chi tiết kế bên sẽ được điều chỉnh về góc nghiêng hoặc khoảng cách đường gạch để phân biệt rõ ràng.
- Hatching không phải lúc nào cũng bắt buộc. Đôi khi việc dùng hatching làm bản vẽ trở nên phức tạp hoặc khó đọc, nên một số công ty thiết kế máy chọn không dùng hatching trong hình cắt.
3. Hình cắt một bên
Đối với các chi tiết có hình dạng đối xứng trái phải, có thể thể hiện bản vẽ bằng cách kết hợp một nửa bản vẽ ngoại hình và một nửa hình cắt toàn phần.
Cách thể hiện này giúp giảm bớt chi tiết thừa, đồng thời vẫn mô tả đầy đủ cấu trúc bên trong và hình dạng bên ngoài của chi tiết.
4. Những chi tiết không nên thể hiện bằng hình cắt
Trong các bản vẽ lắp ráp có nhiều chi tiết kết hợp lại với nhau, khi thể hiện hình cắt có những bộ phận nếu cắt sẽ làm bản vẽ trở nên khó hiểu.
Cụ thể, các chi tiết như bu-lông, đai ốc, vòng đệm (washer), chốt (pin) không nên thể hiện bằng mặt cắt mà nên giữ nguyên trạng thái vẽ bình thường.
5. Kết luận về cách tạo hình cắt
Ở phần trên, chúng ta đã cùng tìm hiểu cách tạo hình cắt trong bản vẽ kỹ thuật. Hình cắt là một trong những loại bản vẽ rất quan trọng để thể hiện chi tiết cấu trúc bên trong của chi tiết một cách rõ ràng và chính xác.
Ngoài hình cắt toàn phần, còn có các phương pháp thể hiện khác như:
- Hình cắt một phần:
Là loại hình cắt chỉ thể hiện cấu trúc bên trong ở một phần nhỏ của chi tiết. Thay vì cắt toàn bộ, ta chỉ cắt lấy một khu vực nhất định để làm rõ các chi tiết bên trong khu vực đó. - Hình cắt dạng bậc thang:
Dùng để thể hiện cấu trúc bên trong những chi tiết có hình dạng phức tạp mà không thể biểu diễn rõ bằng hình cắt thông thường. Phần cắt được thực hiện theo dạng bậc thang để làm nổi bật từng phần cấu trúc bên trong một cách chi tiết.
Như vậy, trong kỹ thuật vẽ, việc tạo hình cắt chính xác và phù hợp là điều hết sức quan trọng để đảm bảo bản vẽ truyền đạt đúng thông tin về cấu trúc bên trong của chi tiết.
Để thể hiện hình dạng ba chiều một cách dễ hiểu trên bản vẽ hai chiều dành cho người đọc, không chỉ cần hiểu về hình cắt mà còn cần nắm bắt một số phương pháp khác.
Chẳng hạn, việc hiểu cách lược bỏ những chi tiết phức tạp hoặc lặp lại, cũng như cách thể hiện các bề mặt cong dưới dạng mặt phẳng, sẽ giúp tăng tính chính xác khi chuyển đổi hình dạng ba chiều sang bản vẽ hai chiều và làm cho bản vẽ dễ hiểu hơn với người đọc.
