Khi chiếu một vật thể 3 chiều lên mặt phẳng, hướng thể hiện rõ hình dạng nhất chính là hình chiếu đứng (chính diện).
Ví dụ, với mặt bích như hình dưới, hướng (A) là hướng đúng để làm hình chiếu đứng.
Bởi vì mặt (A) thể hiện rõ ràng nhất hình dạng và chức năng của mặt bích.
Theo tiêu chuẩn JIS, hình chiếu đứng của mặt bích được quy định là hình nhìn từ bên cạnh.
Tuy nhiên, với hình dạng như trong trường hợp này, hướng A có thể thể hiện rõ ràng hơn hình dạng của mặt bích.
Khi vẽ bản vẽ theo phương pháp chiếu góc thứ ba (Third Angle Projection), cần đặt mặt bích trong vùng chiếu góc thứ ba sao cho hình dạng được chiếu từ mặt có mũi tên đỏ trong hình trở thành hình chiếu đứng.
(Nếu bạn chưa hiểu về phương pháp chiếu góc thứ ba, hãy tham khảo tại đây.)
(*Hình chiếu đứng còn được gọi là “hình chiếu chính”.)
1. Cách tạo các hình chiếu bổ sung cho hình chiếu đứng
Trong một số trường hợp, chỉ với hình chiếu đứng thì không thể nắm bắt được toàn bộ hình dạng của vật thể.
Khi không thể nhận biết được hình dạng, cần sử dụng các hình chiếu từ nhiều hướng khác nhau để bổ sung.
Trong phương pháp chiếu góc thứ ba, các hình chiếu được đặt theo vị trí tương ứng với hình chiếu đứng (hình chiếu chính) và được đặt tên như sau:
- Hình đặt phía trên hình chiếu đứng: Hình chiếu bằng
- Hình đặt phía dưới hình chiếu đứng: Hình chiếu dưới
- Hình đặt bên trái hình chiếu đứng: Hình chiếu cạnh trái
- Hình đặt bên phải hình chiếu đứng: Hình chiếu cạnh phải
- Hình đặt bên phải của hình chiếu cạnh phải: Hình chiếu sau
Khi sắp xếp thực tế trên bản vẽ, sẽ giống như hình dưới đây.
Hình chiếu bằng được đặt phía trên hình chiếu đứng, và còn được gọi là “hình chiếu trên”.
Trong bản vẽ kiến trúc, sơ đồ bố trí phòng (mặt bằng) thường được thể hiện bằng hình nhìn từ trên xuống.
Vì trong bản vẽ kiến trúc, hình nhìn từ trên gọi là “hình chiếu bằng”, nên thuật ngữ này cũng được áp dụng trong các bản vẽ kỹ thuật.
Các hình chiếu bổ sung chỉ nên sử dụng ở mức tối thiểu cần thiết.
Trong ví dụ này, “hình chiếu bằng”, “hình chiếu cạnh trái” và “hình chiếu dưới” đều không cần thiết, vì hình dạng có thể được hiểu rõ mà không cần các hình này, và cũng không cần bố trí kích thước trên các hình đó nên chúng được loại bỏ.
2. Cách chọn hình chiếu đứng cho các chi tiết gia công cơ khí
Việc lựa chọn hình chiếu đứng cho các chi tiết được gia công cơ khí cũng có những “bí quyết” riêng.
Bản vẽ kỹ thuật cần được trình bày sao cho người đọc dễ hiểu.
Đối tượng chính được giả định sẽ đọc bản vẽ của chi tiết gia công cơ khí là người thợ vận hành máy.
Vì vậy, cần bố trí bản vẽ sao cho dễ hiểu đối với người thực hiện gia công.
Bạn có biết về gia công tiện không?
Đây là phương pháp gia công cắt gọt, trong đó phôi dạng trụ được quay tròn, còn dao cắt được tì vào để gọt vật liệu.
Khi người thợ thực hiện gia công cắt gọt, họ sẽ gắn chi tiết gia công lên máy tiện như trong hình minh họa.
Vì việc gia công được thực hiện trong khi vừa nhìn vào bản vẽ, nên nếu bố trí bản vẽ theo cùng hướng với thực tế gắn lên máy, người thợ sẽ dễ hiểu và thao tác hơn.
3. Hình chiếu đứng của các chi tiết không có đặc điểm nổi bật
Đối với các chi tiết không có đặc điểm rõ ràng và cũng không có mặt thể hiện chức năng cụ thể, bạn sẽ cần tự đưa ra quyết định về hướng nào sẽ là hình chiếu đứng dựa trên quan điểm cá nhân.
Không có một câu trả lời “đúng tuyệt đối” nào trong trường hợp này.
Hãy cân nhắc đến khung bản vẽ và mức độ dễ nhìn để bố trí sao cho hợp lý.
Như đã trình bày ở trên, khi chọn hình chiếu đứng trong bản vẽ, điều quan trọng là cần xem xét đến hình dạng chi tiết và phương pháp gia công, đồng thời sử dụng kết hợp các hình chiếu bổ sung khi cần thiết.
